De oorlog in Iran ondermijnt Europa
Een hernieuwde militaire aanval door Amerika treft onrechtstreeks Europa en versterkt Rusland.
(Artikel door professor Marc De Vos, oprichter van het Itinera Institute en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2019 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd in Trends op 3 maart 2026.)
Waarvoor dient de oorlog tegen Iran? Om een imminent gevaar met massavernietigingswapens te verijdelen? Dat is een echo uit de tijd dat een internationale coalitie onder leiding van de Verenigde Staten het Irak van Saddam Hoessein binnenviel. We weten het niet, maar de Verenigde Staten en Israël vallen een Iran aan dat fel verzwakt is: door de bombardementen op zijn nucleaire wapenprogramma – dat volgens Trump “volledig verwoest” was –, door de succesvolle Israëlische aanvallen, door de implosie van de pro-Iraanse krachten in Gaza, Libanon en Syrië, en door een grootschalige interne opstand.
Om een regimewissel te forceren? Het zou voor de Iraanse bevolking, het Midden-Oosten, de politieke rol van de islam en de wijde wereld welgekomen zijn, als de moorddadige en terroristische combinatie van theocratie en totalitarisme in Teheran plaats zou maken voor een vredelievend Iran. Alleen lijkt dat wel heel optimistisch als Donald Trump de inzet van Amerikaanse grondtroepen blijft uitsluiten. We moeten blijkbaar hopen op een instorting van het regime, waarna een volksbeweging en een nieuwe elite met verlicht zelfbestuur het overnemen. Dat zou een meevaller van historische proporties zijn, leren de bittere lessen van gewelddadige regimeval in Libië, Syrië, Afghanistan en Irak.
Om Amerikaanse en Israëlische strategische noden te realiseren? Wellicht kan Israël tevreden zijn met een verzwakt of stuurloos Iran dat niet langer een bedreiging vormt voor de Joodse bevolking en dat de Israëlische regionale macht nog versterkt. Misschien laat Donald Trump zich verleiden tot een akkoord dat elk nucleair programma afzweert, Israël gedoogt en grote zakendeals belooft voor Amerikaanse bedrijven. Dan is een Venezuela-scenario denkbaar, waarbij een onthoofd regime vervelt in een nieuw bewind met oude leiders.
We kunnen wel al vaststellen hoe de nieuwe militaire aanval van Amerika onrechtstreeks Europa ondermijnt en Rusland versterkt. President Poetin is gediend met een wereldorde waarin het recht van de sterkste vooropstaat en de taal van het geweer spreekt: dat wil hij zelf afdwingen in Oekraïne. Dat de Europese reacties op de Amerikaanse aanval vooral zwijgen over de internationale rechtsorde, toont hoever de wereld al overhelt richting een harde machtslogica. Tegelijk ondermijnt Europa stilzwijgend de legitimiteit van zijn eigen positie over de invasie van Oekraïne. Een teken van Europese zwakte, maar voor velen ook een teken van een dubbele moraal in internationale relaties.
Over Iran is het – o ironie – Vladimir Poetin die protesteert tegen wat hij “agressie” noemt, die “het internationale recht” en “de menselijke moraliteit” schendt. Dat is theater met een dubbele bodem. Enerzijds voedt een discours van westers imperialisme de valse slachtofferrol die Moskou zichzelf aanmeet om de inval in Oekraïne goed te praten. Anderzijds maakt Poetin zich populair bij alle antiwesterse krachten, in de Verenigde Naties en elders. Dat versterkt niet alleen zijn banden met Peking. Als regimes ergens vrezen voor de eigen veiligheid tegen Amerikaanse macht, zal Rusland wat graag wapenleverancier spelen. Als in Iran een verzwakt, ondemocratisch bewind komt, zal Rusland daarvan graag de strategische partner worden, ook al verliest het nu een bondgenoot.
Ondertussen schieten de prijzen van olie en gas omhoog. Goed voor de Russische oorlogskas, slecht voor de Europese economie. Meer Amerika in het Midden-Oosten betekent minder Amerika – diplomatiek, militair, materieel – voor Oekraïne. En als het echt fout loopt in Iran, kunnen terrorisme en vluchtelingenstromen terugkeren. Europa moet de escalatie in Iran afwachten en vooral hopen dat het er niet wordt in meegesleurd, in het Midden-Oosten, in Oekraïne en op eigen bodem.