De economische prijs van onze Europese cultuur

"In life there are no solutions, just trade-offs."

(Artikel door Peter De Keyzer, oprichter van Growth Inc. en laureaat van de Prijs voor de Vrijheid 2014 van denktank Libera!, zoals oorspronkelijk gepubliceerd op LinkedIn op 5 mei 2026.)

Dat zei ooit de bekende Amerikaanse econoom Thomas Sowell. Het had net zo goed de ondertitel kunnen zijn van de zeer lezenswaardige paper van National Bank of Belgium gouverneur Pierre Wunsch en econoom Geert Langenus met als titel "Eurosclerosis 2.0 - from Repetition to Rupture"

Terwijl de VS wegsprinten en China met industriepolitiek de wereldmarkt domineert, sukkelt de Europese Unie voort. Europa probeert alles tegelijk te zijn, maar eindigt als kampioen in niets. We willen de morele klimaatleider van de planeet zijn, onze strategische autonomie herwinnen, een peperduur sociaal model overeind houden én competitief blijven. De paper toont aan dat dit een wensdroom is.

Aan grote ambities om het tij te keren ontbreekt het alvast nooit. De Lissabon strategie uit 2000. Het Europa 2020 plan. Het Juncker plan uit 2014. Het Recovery Fund in de nasleep van COVID. Het recept is telkens hetzelfde - grote plannen, ambitieuze doelstellingen maar ook altijd een mager resultaat. Met vooral extra schulden, extra complexiteit, extra regulering maar geen extra groei.

Wie daarop kritiek durft te uiten, krijgt altijd een hele kaste aan experten, professoren en andere mandarijnen over zich heen. Het is namelijk niet toegestaan te zeggen dat de keizer geen kleren draagt. Liever beoordelen ze Europa op alle goeie intenties, nooit op de werkelijke resultaten.

Er zijn verschillende culturele redenen waarom Europa achterblijft. Ten eerste houden Europeanen meer van vrije tijd en vakantie. Amerikanen werken honderden uren per jaar meer dan een gemiddelde Europeaan.

Ten tweede geloven Amerikanen dat succes vooral het resultaat is van hard werk en talent. Europeanen zien het als een kwestie van geluk of een oneerlijk systeem. Wie gelooft dat het systeem oneerlijk is, wil herverdeling. Wie meer herverdeelt, moet meer belasten en betonneert zwakkere economische groei in het systeem.

Tot slot zijn Amerikanen minder risico-avers dan Europeanen. Amerikaanse fiscaliteit en wetgeving is gericht op ondernemerschap en het nemen van risico’s. In Europa op herverdeling en stabiliteit. Denk aan minder soepele faillissementswetgeving of arbeidswetgeving die snelle herstructureringen onmogelijk maakt.

Europa is vandaag een 'low-risk, low-return' maatschappij die de voorkeur geeft aan vrije tijd, herverdeling en stabiliteit. Dat kan een legitieme maatschappelijke keuze zijn. Maar dan moeten we durven uitleggen wat de gevolgen zijn. Minder groei. Minder grote bedrijven. Minder technologische doorbraken. Lijdend voorwerp van wat in de wereld gebeurt.

Ofwel ga je radicaal voor minder herverdeling, meer risico’s en meer ondernemerschap. Ofwel kies je voor het huidige Europese model met alle economische en geopolitieke gevolgen vandien. Een cultuur van risicoloosheid, stabiliteit en herverdeling verander je niet met een zoveelste Groeistrategie.

"Culture eats strategy for breakfast."